Toen ik met dit onderzoek begon, was ik nog niet zo zeker van dit onderwerp. Ik ben niet iemand die uitgesproken mannelijk is ;-). Toch intrigeerde me het onderwerp wel. Wat is nu eigenlijk mannelijkheid? En als ik het dan heb over mannelijkheid, is dat dan niet heel eenzijdig en moet je het dan ook niet hebben over vrouwelijkheid? De IT-sector waar ik in werkzaam ben, wordt vooral gedomineerd door mannen. Dat zal straks in Indonesië niet heel veel anders zijn. Maar wat is eigenlijk mannelijkheid? Hoe wordt dit gezien vanuit verschillende culturele achtergronden? En hoe werkt dit dan in een cross cultureel team?

Om daar een richting aan te geven heb ik in mijn onderzoek een paar punten eruit gelicht:

  1. Wat is mannelijkheid nu precies?
  2. Waar zien we mannelijkheid terug in de Bijbel?
  3. Hoe verschilt mannelijkheid over de wereld/culturen?
  4. Hoe ga je om met deze verschillen in een cross cultureel team?

​1. Wat is mannelijkheid?

Biologisch gezien kunnen we onderscheid maken tussen een man en een vrouw. Maar in sociaal-cultureel opzicht gezien praten we over mannelijkheid en vrouwelijkheid. Dit begrip is relatief en dus niet perse gerelateerd aan het mannelijk of vrouwelijk geslacht. Een man kan zich vrouwelijk gedragen en een vrouw kan zich mannelijk gedragen.

Wat mannelijkheid precies is, hangt dus sterk af van de sociale omgeving en van de cultuur waarin men leeft. Vrouwen domineren bijvoorbeeld als dokters in Rusland, terwijl mannen in Pakistan domineren als typist. In Japan zal je weinig vrouwelijke managers tegenkomen, terwijl in Thailand juist veel vrouwelijke managers zijn. Ondanks deze variatie kan je toch een definitie vormen van de term “mannelijkheid”. Volgens Hofstede: “Mannen worden verondersteld assertief en stoer te zijn en gericht op materieel succes, terwijl vrouwen bescheidener en teder moeten zijn en zich zorgen moeten maken over de kwaliteit van leven.” Het is niet zo gek dat dit rolpatroon al vanaf het begin zo is: vrouwen baren kinderen en geven hen borstvoeding. Hierdoor zijn ze vanzelfsprekend de eerste jaren betrokken bij de opvoeding van de kinderen. De mannen daarentegen zijn vrijer om te gaan en zijn daardoor veelal buitenshuis te vinden. Dit rolpatroon bepaalt voor een groot deel de opvoeding van de kinderen en is diepgeworteld in de samenleving. Waar ook ter wereld, zal je dit rollenpatroon vinden. Hoewel dit in de tijd waarin we nu leven stevig ter discussie staat. Vooral in de westerse wereld wordt er alles aan gedaan om de gelijkheid tussen mannen en vrouwen te benadrukken. De vraag is of dit eigenlijk wel een issue is. Moeten we wel onderscheid hier tussen maken?

​2. Wat zegt de Bijbel over mannelijkheid?

In Genesis maakt God in Zijn schepping al duidelijk dat er verschillen zijn tussen de man en de vrouw. Niet met de bedoeling dat de man over zijn vrouw zou heersen, maar wel omdat ze allebei een verschillend beeld van God dragen. In Genesis 1:27 staat: “En God schiep de mens naar Zijn beeld; naar het beeld van God schiep Hij hem; mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen.”. God schiep Adam eerst en dat God eerst met hem sprak over een baan. Hij gaf hem een taak. Hij gaf hem de dieren om te noemen, een tuin om te verzorgen en een wereld om te temmen. Daarna zegt God dat het niet goed is dat een man alleen is en maakte Eva. Ze werd naar Adam gebracht om zijn ‘helper’ of ‘help meet’ te zijn. Ze is gemaakt om sterk te zijn waar Adam zwak was en om hem op die gebieden te helpen. De man is de eerste en alleen. Hij komt van God en weerspiegelt Gods heerlijkheid, ook al is hij gescheiden en onderscheiden van God. De vrouw komt van het mannelijke en weerspiegelt zijn glorie, maar ze is gescheiden van hem. Ze is een helper, een metgezel, een vruchtdrager en een verheerlijker. Man en vrouw zijn allebei een compleet beeld van God alleen. Maar ze verbeelden en verheerlijken God op verschillende manieren.
(Bron: Mouser, Five Aspects of Woman)

De man (Adam) is in zekere zin gemaakt van de aarde en voor de aarde. Hij is naar de aarde gericht, om haar te bewerken en te onderwerpen. De vrouw (Eva) wordt gemaakt en onmiddellijk aan een man gegeven om te helpen en te ondersteunen. Ze is gemaakt van de man en voor de man. De man is gemaakt voor de taak, de vrouw voor de man. De man is meer gericht op de plicht, de vrouw meer op de relatie.

Hieruit blijkt vaak dat de man zijn betekenis in zijn werk vindt, terwijl de vrouw haar betekenis in haar huwelijk vindt. Vanwege de manier waarop ze zijn gemaakt.

Mannelijkheid in de Bijbel is gericht op leiderschap. Dat zien we bij de profeten, richters, koningen en ook bij de discipelen. Het waren allemaal allemaal mannen (op een uitzondering na). Terwijl de vrouwen in de Bijbel vooral gericht zijn op het complementeren van de man in het zorgen voor het gezin, handelen op de markt en het zorgen voor de naasten (Spreuken 31). Betekent dit dat de vrouw minder is dan de man? Nee, zeker niet. Paulus zegt dit ook in 1 Korinthe 11.

John McArthur vat dit heel treffend samen : “Als Christus zich niet aan de wil van God had onderworpen, zou verlossing voor de mensheid niet mogelijk zijn geweest.” Als een man zich niet aan Jezus onderwerpt, zijn ze voor eeuwig verloren. “Als vrouwen zich niet aan mannen onderwerpen, worden het gezin en de samenleving als geheel ontwricht en vernietigd.” Deze passage heeft betekenis voor alle aspecten van de samenleving en voor alle mannen en vrouwen en niet alleen voor degenen die getrouwd zijn. Mannen en vrouwen zijn gelijk in “persoonlijke waarde, bekwaamheden, intellect, … spiritualiteit … als mensen en als christenen.” Sommige vrouwen zijn superieur aan mannen in bepaalde kwaliteiten en capaciteiten. “God stelde het principe van mannelijke autoriteit en vrouwelijke ondergeschiktheid vast met het oog op orde en aanvulling, niet op basis van een aangeboren superioriteit van mannen.” Een werknemer kan slimmer zijn dan zijn baas of een kerklid dan een ouderling of echtgenote dan een echtgenoot. Maar ze moeten zich alle drie nog onderwerpen. De kerk, noch het gezin, noch een bedrijf kunnen zonder onderwerping worden geleid. Dit is basislogica.”

John Piper zegt het als volgt: “De kern van volwassen mannelijkheid is een gevoel van welwillende verantwoordelijkheid om vrouwen te leiden, te verzorgen en te beschermen op een manier die past bij de verschillende relaties van een man.”De kern van volwassen vrouwelijkheid is een bevrijdende neiging om kracht en leiderschap van waardige mannen te bevestigen, te ontvangen en te koesteren op manieren die passen bij de verschillende relaties van een vrouw.”

​3. Hoe verschilt mannelijkheid over de wereld / culturen?

De Bijbel laat een evenwicht zien tussen mannelijkheid en vrouwelijkheid. Het is Gods bedoeling dat man en vrouw elkaar aanvullen (in gelijke mate). Maar… het beeld wat God heeft gemaakt en de bedoeling die Hij met Zijn schepping had, is geruïneerd. Mannen beantwoorden niet meer aan het doel wat God hen gaf. Daardoor worden mannen meestal tot een van de twee uitersten gedreven, oftewel mannelijk danwel vrouwelijk.

Het ene uiterste zijn degenen die direct of indirect hebben geleerd dat ze meer op vrouwen zouden moeten lijken. Ze denken vrouwelijkheid de hogere deugden bezit en daardoor zijn ze ‘verwijfd’ geworden. Deze mannen worden ongelooflijk passief. Ze onttrekken zich aan taken, verantwoordelijkheden en plichten. Ze verzaken en zijn zelfs bang voor hun leiderschapsrol en hopen dat vrouwen het overnemen. Ze hebben hun post en de ware aard van hun wezen verlaten.

Het andere uiterste van de wereld is dat van de machoman. Deze man voelt dat hij geschapen is om meer te zijn dan een slappe mannelijke vervanger voor een vrouw. Hij reageert tegen de verwijfde mannen die onze cultuur doordringen. Zijn trots zet hem ertoe aan aanmatigend, boos en veeleisend te zijn. In zekere zin lijkt hij mannelijker omdat hij de taak en de leiderschapsrol vaak omarmt. Maar hij doet dat vaak als dictator en als meedogenloze, harteloze heer.

In mijn onderzoek ben ik gaan kijken hoe mannelijkheid in verschillende culturen gezien wordt. Ik heb 3 landen met elkaar vergeleken: Nederland (het land waar ik zelf vandaan kom), Indonesië (het land waar we naar toe hopen te gaan) en United States (het land waar mijn werkgever zit). Deze 3 landen zijn behoorlijk verschillend als het gaat om mannelijkheid. Let wel: als het gaat om mannelijkheid, gaat het niet zozeer over het man-zijn, maar over de cultuur van het land. Wat vinden mannen en vrouwen belangrijk.

De Nederlandse cultuur wordt gekenmerkt door een hoog vrouwelijk gehalte. Nederlanders vinden het belangrijk om de balans tussen leven en werk te behouden. Men werkt om te leven, maar je leeft niet om te werken. Op het werk ondersteunt een manager bijvoorbeeld zijn / haar mensen en besluitvorming komt tot stand door betrokkenheid. Men streeft naar consensus, mensen waarderen gelijkheid, solidariteit en kwaliteit in hun werkende leven. Conflicten worden opgelost door compromissen te sluiten en te onderhandelen. Voordat consensus bereikt wordt, zijn er vaak eindeloze discussies.

Als we kijken naar Amerikanen daarentegen, zijn zij erg mannelijk te noemen. Hun gedrag is gebaseerd op de gedeelde waarden dat mensen “ernaar moeten streven het beste te zijn” en dat “de winnaar alles krijgt”. Als gevolg hiervan zullen Amerikanen de neiging hebben om vrijuit te laten zien en vrijuit te praten over hun “successen” en prestaties in het leven. Men gelooft dat er altijd de mogelijkheid is om dingen op een betere manier te doen. Beloningen en als gevolg daarvan een hogere status bereiken op basis van hoe goed iemand kan zijn.

Indonesië is laag mannelijk te noemen. Dat wil niet zeggen dat de cultuur vrouwelijk is. Indonesië is eigenlijk minder mannelijk dan sommige andere Aziatische landen zoals Japan, China en India. In Indonesië zijn status en zichtbare symbolen van succes belangrijk, maar het is niet altijd materiële winst die motivatie oplevert. Vaak is het de positie die een persoon bekleedt die voor hem belangrijker is vanwege een Indonesisch concept genaamd “gengsi” – vrij vertaald als “uiterlijke schijn”. Het is belangrijk dat de “gengsi” sterk wordt gehandhaafd wat erop gericht is om indruk te maken en status te creëren.

De verschillende uitersten van mannelijkheid zie je dus duidelijk terug in deze 3 culturen. Niet allemaal in even erge mate, maar zowel aan de ene kan van het spectrum als aan de andere kant ervan, zie je dit terug komen.

De mate van mannelijkheid tussen mannen en vrouwen is ook verschillend. In de Nederlandse cultuur is deze tussen vrouwen en mannen vrijwel gelijk. Dat betekent dat het verschil tussen mannen en vrouwen ten opzichte van deze cultuur niet groot is. Mannen en vrouwen zijn even ‘mannelijk’ (of eigenlijk vrouwelijk) te noemen. Ze kijken ook vrijwel op dezelfde manier tegen mannelijkheid aan. Taken en rollen lopen veelal in elkaar over en leiderschap is niet speciaal toebedeeld aan de man of vrouw.

In tegenstelling tot de States, waar het verschil een stuk groter is. Mannen zijn daar meer mannelijk dan vrouwen. Ze zijn competitiever dan vrouwen, zijn meer gericht op prestatie en winnaars-mentaliteit. Vandaar dat waarschijnlijk in de States het boek ‘Men are from Mars, Women are from Venus’ een bestseller is.

In de Indonesische cultuur is het verschillend in welke context men zich bevindt. Buitenshuis is status erg belangrijk voor een man. Hiermee laat hij zijn mannelijkheid gelden om indruk te maken. Maar binnen de muren is het vooral de vrouw die de leiding heeft.

​4. Hoe ga je om met deze verschillen in een cross cultureel team?

Wat gebeurt er nu als deze 3 culturen bij elkaar komen in een cross cultureel team? Wat zijn op het gebied van mannelijkheid de uitdagingen waarmee je dan te maken hebt? En wat is het antwoord op deze uitdagingen?

Hier is ontzettend veel over te zeggen. Als je kijkt hoeveel boeken er geschreven zijn over cross cultureel leiderschap, dan zou ik nog wel uren kunnen praten hierover.

Ik licht er een aantal zaken uit:

  • Begrip van status
    Zoals ik al zei is status in de Indonesische cultuur belangrijk. Hoe meer status, hoe meer mannelijk je zal worden gezien. Echter in de Amerikaanse en Nederlandse cultuur is dit meer gericht op prestatie. Wat je doet, is belangrijker dan wie je bent.
  • Begrip van leiderschap
    Leiderschap in een cross culturele context kan behoorlijk uitdagend zijn. Als je kijkt naar de Nederlandse manier van leiderschap, dan is dit vooral gericht op de relatie. De relatie staat bovenaan en niet de hiërarchie. Dit in tegenstelling tot de Indonesische cultuur. Hier is het belangrijk dat men respect heeft voor degene hoger in rang. In de Amerikaanse cultuur echter is het ‘mag de beste winnen’. Hier is meer sprake van een vechtcultuur.
  • Nemen van beslissingen
    In Nederland worden beslissingen met elkaar genomen. Beslissingen worden genomen in consensus. In de Indonesische cultuur is het belangrijk dat degene die het hoogst in rang is, de beslissing neemt, ongeacht of deze wel / niet capabel is om dit te doen. In de Amerikaanse cultuur is dit gecompliceerder omdat men daar vooral probeert zoveel mogelijk risico te vermijden en tegelijkertijd de vechtmentaliteit hier te vinden is. Het nemen van een beslissing is voor de ‘moedigste’ man.

Zomaar 3 voorbeelden van verschillen in mannelijkheid vanuit de verschillende culturen. Maar hoe gaan we hiermee om in een cross cultureel team? Een eenduidig antwoord kan ik hier niet op geven, maar een aantal bevindingen wil ik wel graag met jullie delen:

Lingenfelter zegt “De complexiteit van het leiden van crosscultureel leiderschap ligt in de uitdaging om een vertrouwensgemeenschap op te bouwen tussen mensen die afkomstig zijn uit twee of meer culturele tradities die een botsing van wereldbeelden uitlokken.”

Mensen zullen in eerste instantie rustten op hun eigen culture blik op mannelijkheid. Zolang mensen het oneens zijn met de wereldbeeld van de ander, kan er geen sprake zijn van een goede verhouding in een team. Lingenfelter benadrukt dan ook dat het belangrijk is om een “community of trust” te bouwen. In een cross cultureel team moet er samen nagedacht worden over wat het belang van leiderschap is, hoe men tegen status en community aankijkt, wat gezamenlijke interesses zijn op zakelijk en persoonlijk vlak. Op die manier ontstaat er ruimte voor elkaars ideeën en kijk op de wereld.

Maar we zullen altijd ervaren dat we leven in een gebroken wereld. We zullen hier nooit volmaaktheid ervaren als het gaat om mannelijkheid. Maar we hebben een groot voorbeeld in Jezus, die ons het beeld van Gods mannelijkheid laat zien. Hij kwam naar deze wereld om te dienen. Hij werkte in het belang van de ander. Niet passief, niet als een macho-man, maar als een ultiem voorbeeld van leiderschap en relatie.

In Johannes 13 : 13 – 15 zegt Jezus “U noemt Mij Meester en Heere, en u zegt het terecht, want Ik ben het. Als Ik dan, de Heere en de Meester, uw voeten gewassen heb, moet ook u elkaars voeten wassen. Want Ik heb u een voorbeeld gegeven, opdat ook u zult doen zoals Ik voor u heb gedaan.”.

Jezus neemt de volle verantwoordelijkheid voor het leiderschap op zich, omdat Hij weet dat mannelijkheid een opdracht is van Zijn Vader. Maar tegelijk laat Hij ook zien hoe we dat leiderschap moeten laten zien: dienend! Dat is wat we als christenen in een cross cultureel team moeten doen. Het beeld van Christus vertolken in dienend leiderschap. Het beeld van Christus vertolken in mannelijkheid!

Om te eindigen met een uitspraak van Lingenfelter: “Wanneer we de Koning der koningen aanbidden en in gehoorzaamheid leven, transformeert God leiders en teams, geroepen voor de missie van God en werken ze samen in eenheid om hun goddelijke doel te vervullen. We moeten leren het pad van zwakte te bewandelen in plaats van macht, wederzijdse vergeving te schenken in plaats van te veroordelen, en ons aan elkaar te onderwerpen in plaats van te zoeken naar macht en de onderwerping van anderen aan onze wil in onze relaties en teamwork.”

Aanbevolen artikelen

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *